Fake News στην Υγεία την περίοδο της Πανδημίας: Συνέντευξη με Στέλεχος φαρμακευτικής εταιρείας Ελλάδας

Η παραπληροφόρηση στην υγειονομική κρίση και ο ρόλος της επιστημονικής κοινότητας στην Ευρώπη

Η πανδημία COVID-19 δεν έφερε μόνο μια παγκόσμια υγειονομική κρίση, αλλά και μια άνευ προηγουμένου «πανδημία πληροφορίας». Ψευδείς ειδήσεις, θεωρίες συνωμοσίας και επικίνδυνες ανακρίβειες για τον ιό και τα εμβόλια διαδόθηκαν ταχύτατα, επηρεάζοντας τη δημόσια υγεία και κλονίζοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών. Για να κατανοήσουμε βαθύτερα το φαινόμενο των fake news στον τομέα της υγείας, συζητήσαμε με στέλεχος φαρμακευτικής εταιρείας στην Ελλάδα, που μας μετέφερε πολύτιμες γνώσεις και εμπειρίες από το ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Η παραπληροφόρηση ως απειλή για τη δημόσια υγεία

«Το φαινόμενο των fake news κατά την περίοδο της πανδημίας ήταν εξαιρετικά σοβαρό και, σε πολλές περιπτώσεις, επικίνδυνο», επισημαίνει το στέλεχος. Η ταχύτατη διάδοση αναληθών πληροφοριών, κυρίως μέσω των social media, είχε ως αποτέλεσμα τη σύγχυση του κοινού, την υπονόμευση της εμπιστοσύνης προς την επιστήμη και τον εμβολιασμό, καθώς και τη δυσκολία των αρχών να εφαρμόσουν κρίσιμα μέτρα δημόσιας υγείας.

Ποια ήταν τα πιο διαδεδομένα fake news;

Τα παραπλανητικά αφηγήματα που κυριάρχησαν περιελάμβαναν την αμφισβήτηση της ύπαρξης του ιού, συνωμοσίες σχετικά με την προέλευσή του, ανυπόστατους ισχυρισμούς για παρενέργειες των εμβολίων (όπως στειρότητα ή γενετικές αλλοιώσεις), αλλά και την προώθηση «εναλλακτικών θεραπειών» χωρίς καμία επιστημονική τεκμηρίωση.

Πώς αντέδρασε η επιστημονική κοινότητα και η εταιρεία σας;

Απέναντι σε αυτή τη μεγάλη πρόκληση, η αντίδραση ήταν συντονισμένη. «Η εταιρεία μου, σε συνεργασία με κρατικούς και επιστημονικούς φορείς, επένδυσε σε σαφή, υπεύθυνη και επιστημονικά τεκμηριωμένη επικοινωνία προς το κοινό», αναφέρει το στέλεχος. Στόχος ήταν η ενίσχυση της εμπιστοσύνης μέσα από τη διαφάνεια, τη διάψευση παραπλανητικών ισχυρισμών και την ενεργή παρουσία στον δημόσιο διάλογο.

Ποιες ήταν οι ευρωπαϊκές διαστάσεις της παραπληροφόρησης;

«Το φαινόμενο δεν περιορίστηκε στην Ελλάδα – ήταν έντονο σε όλη την Ευρώπη», εξηγεί. Τα ίδια fake news κυκλοφορούσαν σε πολλές χώρες ταυτόχρονα, μεταφρασμένα ή προσαρμοσμένα σε τοπικά συμφραζόμενα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο, ενεργοποίησε εργαλεία όπως το EU vs Disinfo και το European Digital Media Observatory για την ανίχνευση και αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.

Τι σας μετέφεραν οι συνάδελφοί/φισσές σας από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες σχετικά με την παραπληροφόρηση στον τομέα της υγείας κατά την πανδημία;

«Οι συνάδελφοί/φισσές μου από διάφορες χώρες-μέλη της Ε.Ε. μας μετέφεραν ότι τα fake news είχαν παρόμοια θεματολογία αλλά προσαρμοσμένη στην κοινωνική κουλτούρα κάθε χώρας», επισημαίνει. Ανέφεραν συνεχή πίεση από τη διάδοση ανακριβειών και ανάγκη καθημερινής διαχείρισης της πληροφορίας. Κοινή ήταν η πεποίθηση ότι η ανταλλαγή καλών πρακτικών, η διακρατική συνεργασία και η υποστήριξη των επιστημονικών φωνών ήταν απαραίτητες για τη θωράκιση της δημόσιας υγείας.

Ποιος είναι ο ρόλος των πολιτών στην αντιμετώπιση των fake news;

Τονίζει τον καθοριστικό ρόλο της κοινωνίας: «Οι πολίτες οφείλουν να διασταυρώνουν τις πληροφορίες, να επιλέγουν έγκυρες πηγές και να ενισχύουν τη δική τους ικανότητα κριτικής σκέψης». Ο ψηφιακός εγγραμματισμός και η ευαισθητοποίηση απέναντι στη χειραγώγηση της πληροφορίας είναι εφόδια απαραίτητα για τη σύγχρονη δημοκρατία.

Ποιο ήταν, τελικά, το μεγαλύτερο μάθημα από την πανδημία;

«Η πανδημία μάς έμαθε ότι η έγκυρη πληροφόρηση σώζει ζωές», καταλήγει. Η επιστήμη χρειάζεται επικοινωνία, και η επικοινωνία χρειάζεται εμπιστοσύνη. Σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες είναι αμέτρητες, το φιλτράρισμα, η ακρίβεια και η υπευθυνότητα είναι τα θεμέλια για μια υγιή κοινωνία και ισχυρές δημοκρατίες.

Τι θα συμβουλεύατε τους μαθητές και τις μαθήτριες που προσπαθούν να κατανοήσουν τον κόσμο της πληροφορίας σήμερα;

«Θα τους έλεγα να είναι περίεργοι, αλλά και προσεκτικοί», τονίζει με έμφαση το στέλεχος. «Να μη φοβούνται να ρωτούν, να ερευνούν και να αμφισβητούν με επιχειρήματα. Η κριτική σκέψη είναι το πιο δυνατό ‘αντίσωμα’ απέναντι στην παραπληροφόρηση. Επίσης, να μάθουν να ξεχωρίζουν τις αξιόπιστες πηγές και να μην παρασύρονται από τίτλους ή εικόνες χωρίς τεκμηρίωση. Ο ψηφιακός κόσμος είναι γεμάτος πληροφορία, αλλά η αλήθεια είναι αυτή που περνά από το φίλτρο της λογικής και της γνώσης».

Συνέντευξη από τη μαθητική ομάδα EPAS του ΓΕΛ Αριστομένη 2024-2025.

Ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο σε μορφή pdf.