1. «Περιμένοντας τους βαρβάρους» – Κ.Π. Καβάφης
(Πλήρες, μεγάλο ποίημα, 1904)
– Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;
Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.
– Γιατί μέσα στην Σύγκλητο τέτοια απραξία;
Τι κάμνουν οι Συγκλητικοί, νόμους γιατί δεν ψηφίζουν;
Επειδή οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Τι νόμους πια να ψηφίσουν οι Συγκλητικοί;
Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.
– Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη,
και κάθεται στην πιο ένδοξη πύλη του παλατιού,
επάνω στον θρόνο, επίσημος, και φορά την κορώνα του;
Επειδή οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Και ο αυτοκράτωρ περιμένει να δεχθεί
τον αρχηγό τους. Μάλιστα ετοίμασε
για να τον δώσει μια περγαμηνή. Εκεί
τον έγραψε τίτλους πολλούς κι ονόματα.
– Γιατί οι δύο ύπατοι κ’ οι πραίτορες εβγήκαν
σήμερα με τις κόκκινες, τα κεντητά τα φορέματά τους·
γιατί βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,
και δαχτυλίδια με λαμπρά, γυαριστά σμαράγδια·
γιατί να πιάσουν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια,
μ’ ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλισμένα;
Επειδή οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
και τέτοια πράγματα θαμπόνουν τους βαρβάρους.
– Γιατί κ’ οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα
να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;
Επειδή οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
και κουράζονται με ευφράδειες και δημηγορίες.
– Γιατί ν’ αρχίσει μονομιάς αυτή η ανησυχία
κ’ η σύγχυσις. (Τα πρόσωπα τι σοβαρά που εγίναν).
Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ’ η πλατέες,
κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους μες στη σκέψη τους;
Επειδή νύχτωσε κ’ οι βάρβαροι δεν ήλθαν.
Κι ανάμεσά μας μερικοί φθασμένοι απ’ τα σύνορα
είπανε πως βαρβάρους πια δεν υπάρχουν.
– Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους.
Οι άνθρωποι αυτοί ήταν μια κάποια λύσις.
2. «Δικαιώματα» – από το ποίημα «Το Άσμα Ηρώων και Δοξασμένων» – Νίκος Καζαντζάκης
(Έντονα ελευθεριακό απόσπασμα που μιλάει για το δικαίωμα στην επανάσταση και στην αυτοδιάθεση)
Λευτεριά, καρτερά να σου φέρω
το κεφάλι ενός βασιλιά…
Ήρθε η ώρα ν’ ανοίξω το στόμα μου,
να μιλήσω της γης και της θάλασσας,
να τους πω πως εγώ ο πιο σκλάβος σας,
σας παίρνω και σας δίνω δικαιώματα:
Να έχετε δικαίωμα, Γη και Θάλασσα,
να χτυπιέστε στον ουρανό και να φωνάζετε,
να μην υποφέρετε τ’ όνομά σας,
να το αλλάζετε, να λέτε πως δε σας αρέσει,
να το ξανά-αλλάζετε, να λέτε πως σας βαρεί!
3. «Ελεύθερο Ποτάμι» – Οδυσσέας Ελύτης
(Απόσπασμα από το ομώνυμο ποίημα, που είναι ύμνος στη φύση και τη ζωή ως μορφές απόλυτης ελευθερίας)
Ελεύθερο ποτάμι και νερό που κυλά
κι ανθίζεις σαν το χέρι του δημιουργού
…
Σ’ όλα εκείνα που υπάρχουν και δίνουν τ’ όνομά τους
σε κάθε πράγμα που ανθίζει και σε κάθε πράγμα που πεθαίνει
κι έχουν τον ίδιο ήλιο που δέρνει
και το ίδιο νερό που τρυπά
…
Και ύστερα να ‘σαι ελεύθερος· να μην έχεις πατρίδα
ούτε φυλή ούτε θρησκεία· μόνο να λες
την αλήθεια πάντα· μόνο να αγαπάς
τον ίδιο τον εχθρό σου· μόνο να μην δέχεσαι
καμία απόδειξη ούτε από τον Θεό ούτε από τους ανθρώπους.
4. «Ω, Ελευθερία!» (από το ποίημα “Απόσπασμα”) – Ανδρέας Κάλβος (1792-1869)
Ο μεγάλος ρομαντικός ποιητής της Επανάστασης του 1821 εξυμνεί την Ελευθερία ως απόλυτη αξία, η οποία συνδέεται άρρηκτα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση των λαών.
Απόσπασμα:
«Ω, Ελευθερία! Αγνή προστάτιδα,
πότε θ’ αντικρύσω το γλυκό σου πρόσωπο;
Πότε θ’ ακούσω πάλι την ιερά σου φωνή
και στης χαρής το μέθυ ελεύθερος να μένω;»
Τα παραπάνω ποιήματα δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν· συνομιλούν βαθιά με το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης.
Στο «Περιμένοντας τους βαρβάρους», ο Καβάφης μας δείχνει μια κοινωνία που περιμένει λύσεις από «άλλους», αποφεύγοντας τη δική της ευθύνη. Ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο: Ποιος τελικά διαμορφώνει το μέλλον μας;
Στο απόσπασμα του Καζαντζάκη, η έννοια των δικαιωμάτων παρουσιάζεται ως κάτι ζωντανό και δυναμικό· κάτι που δεν χαρίζεται, αλλά κατακτάται μέσα από τη φωνή και τη δράση των ανθρώπων.
Ο Ελύτης, με το «Ελεύθερο Ποτάμι», υμνεί την ελευθερία ως τρόπο ύπαρξης, πέρα από σύνορα και περιορισμούς, θυμίζοντάς μας ότι η φύση και ο άνθρωπος μοιράζονται μια κοινή μοίρα.
Τέλος, ο Κάλβος υψώνει την ελευθερία ως ύψιστη αξία, συνδέοντάς την με την αξιοπρέπεια και την ελπίδα ενός καλύτερου κόσμου.
Μέσα από αυτές τις φωνές, που ταξιδεύουν στον χρόνο και συναντούν το σήμερα, αναδεικνύεται ένα κοινό νήμα: η ελευθερία, τα δικαιώματα και η ευθύνη του ανθρώπου να μην μένει παθητικός. Αξίες που βρίσκονται στον πυρήνα της Ευρώπης και αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στη σημερινή εποχή.
Σκοπός της εν λόγω δράσης ήταν η ομάδα του epas να μελετήσει σε βάθος τα παραπάνω έργα, να έλθει σε επαφή με έννοιες όπως η ευθύνη του πολίτη, η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η ανάγκη για δράση.
Η ποίηση έγινε για εμάς τρόπος έκφρασης και σκέψης· μια γέφυρα που συνδέει το παρελθόν με τα σύγχρονα ζητήματα της Ευρώπης, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και οι προκλήσεις της νέας εποχής.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η δράση μας δεν μένει σιωπηλή. Γίνεται φωνή. Μια φωνή που εκφράζει προβληματισμούς, αναζητήσεις και ελπίδα για το μέλλον.
Γιατί, όπως μας θυμίζει και η Ημέρα της Ευρώπης, το μέλλον δεν το περιμένουμε· το διαμορφώνουμε.
Ένα κείμενο των μαθητριών Αθανασοπούλου Ολυμπίας και Κοντούλη Κωνσταντίνας, μελών της μαθητικής ομάδας EPAS του ΓΕΛ Αριστομένη 2025-2026.
